Mała Matura 1947

reż. Janusz Majewski
scenariusz: Janusz Majewski
Operator: Adam Bajerski,
Producent: WFDiF
Koproducent: Krakowskie Biuro Festiwalowe, współfinansowanie: PISF.
Kierownik produkcji: Tadeusz Drewno,

Rok 1945. Do wyzwolonego Krakowa przyjeżdża rodzina repatriantów ze Lwowa, małżeństwo z dwojgiem dzieci, 14-letnim Ludwikiem i pięć lat młodszą Hanią. Dostają poniemieckie mieszkanie, bo na Tadeusza, Ojca, czeka już posada vice-dyrektora poczty. Ludwik trafia do dobrego gimnazjum, poznaje nowych kolegów, z jednym z nich, Romkiem, zaprzyjaźnia się. Wojna kończy się, życie zaczyna się stabilizować. Ludwik wrasta w nowe otoczenie, w szkole daje się poznać jako chłopiec inteligentny, ma wyraźnie humanistyczne zdolności, gorzej idą mu przedmioty ścisłe, Zawiera znajomość z dwiema bliźniaczkami z sąsiedztwa i z nimi zaczyna poznawać sekrety sztubackiego seksu. Do Krakowa przyjeżdżają wujostwo Ludwika z dziećmi, zostają przygarnięci przez Rodzinę we wspólnym mieszkaniu. Ludwik oprowadza ich po pięknym Krakowie. Na Plantach ciotka Wisia zostaje zaatakowana przez nieznajomą kobietę idącą w towarzystwie sowieckiego oficera, która twierdzi, że rozpoznała w Zosi, córeczce ciotki, swoją córkę Rózię, którą w czasie wojny, po ucieczce z getta, oddała na przechowanie jakiejś polskiej rodzinie. Sytuacja wyjaśnia się, ale przeżycie zostawia ślad i dzieli Rodzinę w ocenie tego wydarzenia: Mama Ludwika stara się wczuć w uczucia Żydówki, która przez moment miała złudzenie, że odnalazła córkę, ciotka Wisia jest nie przejednana, jej bezsporne prawa prawdziwej matki zostały zagrożone. Ludwik wyciąga z tego wnioski. Tymczasem biologia coraz bardziej domaga się swoich praw, chłopcy postanawiają pójść do domu publicznego, ale wciąż odwlekają tę decyzję. Rok 1946. Ludwik ma już 15 lat. Jego przyjaźń z Romkiem rozwija się, zdolności chłopców uzupełniają się – Romek jest dobry z przedmiotów ścisłych, ma za to kłopoty z humanistycznymi, w których celuje Ludwik. Ludwik poznaje w szkole Marka, ucznia starszej klasy, który trafił do Krakowa po powstaniu warszawskim, w którym uczestniczył. Marek bardzo imponuje Ludwikowi. Ludwik świetnie czuje się w swojej klasie, staje się pupilkiem Germanisty, który poleca go jako korepetytora pewnej młodej mecenasowej. Atrakcyjna kobieta umiejętnie prowokuje chłopca i bawi się jego nieporadnością, Ludwik przeżywa to bardzo intensywnie. W czerwcu ma się odbyć referendum, słynne „3 x tak”, do Krakowa przyjeżdża Stanisław Mikołajczyk, entuzjastycznie witany na Rynku. Ludwik zostaje przypadkowo zamieszany w uliczną burdę i aresztowany. Spędza noc w celi z zabawnym kieszonkowcem, Lwowiakiem. Rano zostaje doprowadzony do komendanta. Jest tam już wezwany Ojciec Ludwika. Komendant MO zwalnia Ludwika, ale zapowiada ponowne wezwanie Ojca, aby porozmawiać o przyszłości Ludwika, którego inteligencję zauważa. Ojcu wydaje się, że rozpoznał w komendancie krawca, który pracował w znanym zakładzie mistrza Burka we Lwowie, ten jednak zaprzecza. W klasie zaczyna się teraz piękny okres: Ludwik na każdej lekcji opowiada kolejnemu nauczycielowi historię swego aresztowania, która dzięki inwencji całej klasy staje się coraz bardziej sensacyjna i obrasta w niedorzeczne szczegóły. Przy okazji ujawniają się poglądy polityczne profesorów, przeważają konserwatywne, ale nauczyciel chemii nieoczekiwanie okazuje się żarliwym komunistą. Tymczasem narasta presja biologii, pod koniec roku zdeterminowani chłopcy decydują się pójść w grupie do prostytutki. W ostatniej chwili kilku z nich tchórzy, wśród nich Ludwik i Romek. Rok 1947. Dwaj starsi koledzy Ludwika: poznany już Marek i jego przyjaciel Bogdan chcą założyć podziemną organizację i zwalczać komunistów, ojciec tego ostatniego został bowiem fałszywie oskarżony o współpracę z wywiadem amerykańskim, aresztowany i czeka na proces w ubeckim więzieniu. Bohdan i Marek rozbrajają na ulicy policjanta i uciekają z jego pistoletem, ostrzeliwani przez przypadkowych tajniaków. Marek zostaje trafiony i ucieka do domu. Rodzina natychmiast wywozi go na wieś, aby go ukryć, Bogdan zabarykadowuje się w jakiejś komórce, z której się ostrzeliwuje. Dziwnym trafem dzieje się to koło domu, w którym mieszka Ludwik, który nie wie kim jest człowiek okrążony przez MO. Po całonocnym oblężeniu, rano milicja przypuszcza szturm. Ostrzał trwa kilkanaście minut, kiedy cichnie, Ludwik przez szparę w zasłonie widzi ciało zabitego, nakryte białym prochowcem i wciąż nie rozpoznaje w nim kolegi. Dowiaduje się o wszystkim dopiero w szkole: Bogdan odebrał sobie życie ostatnim nabojem, chociaż był wielokrotnie ranny kulami MO. Marek rychło został znaleziony i osadzony w więzieniu. Znowu pojawia się były krawiec Reiss, który już jako major Trzaska prowadzi śledztwo w sprawie Marka. Ludwik nie jest wprawdzie oskarżony, ale jego nazwisko pojawi się ponownie w aktach milicyjnych, a to może mu zaszkodzić, kiedy będzie chciał iść na wyższe studia, do czego predestynuje go jego inteligencja. Major Trzaska sugeruje ojcu, żeby dla dobra syna zapisał się do Partii, ojciec odmawia, deklarując, że jest wierzącym katolikiem. To zdumiewa majora, był bowiem pewny, że oni są też Żydami. Ludwik głęboko przeżywa te wydarzenia, chodzi na pokazowy proces wytoczony Markowi przed sądem wojskowym, słucha jego przemówień, które zachwycają go godnością i odwagą, Marek staje się jego ideałem. Nadchodzi koniec roku szkolnego, klasa Ludwika pisze małą maturę. W czasie pisemnego egzaminu z matematyki przychodzi wiadomość: Marek został skazany na karę śmierci. Mała matura to jeszcze nie egzamin dojrzałości, ale doświadczenia ostatnich miesięcy spowodowały przyspieszone dojrzewanie tych chłopców, a szczególnie Ludwika. Sceną rozdania świadectw żegnamy się z bohaterami opowieści osnutej na prawdziwych wydarzeniach.